विकिपिडिया

हामी आफूलाई जानकारी चाहिएका थुप्रै विषय गुगल सर्च गर्दा सुरुमै विकिपिडियाको लिंक भेट्छौँ । व्यवस्थित गरिएर त्यसबारे जानकारी राखिने हुँदा त्यसमै छिर्न रुचाउँछौँ हामी । तर, नेपालबारे के त्यसै गरी विकिपिडियामा पृष्ठहरू भेटाउँछौँ त ?

अहिले दूरदराजसम्म मोबाइलको पहुँच छ । इमेल नै नखोलीकनै फेसबुक चलाउनेहरू लाखौँमा छन् । स्वदेशी–विदेशी एपहरूको प्रयोग उस्तै बढिरहेको छ । हामीले विकिपिडियालाई भने अझै बुझ्न सकेका छैनौँ । स्वयंसेवी अभियानका रूपमा विकिपिडिया प्रयोगकर्ताद्वारा नै नयाँ–नयाँ कुराको जानकारी राखेर आज त्यो स्थितिमा पुगेको छ । अंग्रेजी भाषाको विकिपिडियामा मात्र हालसम्म सयौँ क्षेत्रका ५३ लाख पृष्ठ छन्, दैनिक आठ सयदेखि एक हजार नयाँ पृष्ठ थपिइरहेका हुन्छन् । तर, अंग्रेजीबाहेक २ सय ९४ भाषामा विकिपिडियाका लागि पृष्ठहरू बनिरहेका छन् । असीमित क्षेत्र र दायराका व्यक्तिहरूले यसमा जानकारी राख्दै जाने भएकैले विकिपिडियामा ठूलो जमातका लागि पानीपँधेरो सरह बनेको छ । सर्च इन्जिनमा सुरुमै विकिपिडियाको पृष्ठ किन पनि देखिन्छ भने धेरैले हेर्ने वेबसाइट भएकाले यसको पेज र्‍याङ्किन प्राय: शीर्ष स्थानमै हुन्छ ।

मोबाइलबाटै वा सामान्य इन्टरनेट साक्षरताका भरमा हामीले इन्टरनेटमा नि:शुल्क प्रयोग गर्न सकिने इन्साइक्लोपेडिया विकिपिडिया विस्तार गर्न सक्छौँ । नेपाली, अंग्रेजी वा नेपाल भाषा, भोजपुरी, मैथिलीजस्ता अन्य केही भाषामा । हाम्रा ठाउँ, घटना, विषय, व्यक्ति, इतिहासजस्ता अनेकन् विषयमा डिजिटल पदचाप खडा गर्ने र थुप्रैलाई थाहा दिने यो सुन्दर मञ्च हो ।

विकिपिडियामा पृष्ठ बनाउन सहज छ तर उसका नियमलाई भने नजरअन्दाज गर्न पाइँदैन । सबैले जे पनि राख्न सक्ने भए विकिपिडियाको विश्वसनीयतामाथि किन प्रश्न नउठाउने त ? जवाफ सरल छ, हाम्रा हरेक वाक्य वा विवरण कुनै विश्वसनीय स्रोतबाट लिइएकै हुनुपर्छ । त्यो स्रोत विश्वसनीय नभएमा वा झूटा भएमा वा विकिपिडियाको नियमविपरीत भएमा जसले पनि त्यसमा प्रश्न उठाउन मात्र होइन, हटाउन पनि सक्छ । गलत विवरण र अयोग्य विषयलाई विकिपिडियामा स्थान दिन खोज्ने योगदानकर्ता कालोसूचीमा पर्न सक्छन् ।

विकसित देशका थुप्रै कुरा विकिपिडियामा छन् । हाम्राबारे भने धेरै कुरा समेटिन बाँकी छ । हिन्दी/अंग्रेजी चलचित्रहरूको कथा, कमाइ, निर्माणलगायत सम्पूर्ण विवरण विकिपिडियामा पाइन्छ । तर, सुपरहिट भनिने नेपाली फिल्मबारे पनि विकिपिडियामा भेट्न धौधौ पर्छ ।

नेपाल गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो भनेर जति नै कराए पनि विकिपिडियामा नेपालको पृष्ठमा अझै त्यो समावेश गर्न सकिएको छैन । ‘बुद्ध वाज बर्न इन नेपाल’ अभियान जति चले पनि गौतम बुद्ध पृष्ठमा जन्मस्थानमा कतै भारतको नाम समावेश थियो । एक योगदानकर्ताका रूपमा मैले त्यसमा नेपाल लेख्नलाई थुप्रै प्रयास गरेँ तर विकिपिडियामा भारतबाट कैयौँ प्रयोगकर्ता सक्रिय भएकाले उनीहरूले तुरुन्तै नेपाल हटाइहाल्थे । लामै समयसम्म यो प्रक्रिया चलेपछि जन्मस्थानमा नेपाल वा भारत कुनैको पनि नाम समावेश भएन र त्यसको तर्क पुष्टि गर्न जन्मस्थानमा लामै व्याख्या राखियो, जसमा हालको नेपालमा पर्ने भन्ने एउटा तर्क समावेश छ ।

बुद्ध जन्मस्थानमा नेपाल समावेश गर्ने प्रयासका बेला म दुईपटक विकिपिडियाबाट ब्लक पनि भएँ । कैयौँ स्रोतको सहयोगले जन्मस्थानमा देशको नाम समावेश गराउन नसके पनि लुम्बिनीसम्म राख्न सफल भएको थिएँ । विकिपिडियाका नेपाली प्रयोगकर्ता र बलियो पृष्ठभूमि भएका सम्पादकहरू धेरै भएका भए जन्मस्थान स्पष्टसँग नेपाल नै लेख्न सकिन्थ्यो कि जस्तो लाग्छ ।

नेपालबाट विकिपिडियाका पृष्ठ सम्पादन गर्नेको संख्या अति कम छ । झन् नेपाली विकिपिडियामै पनि जान्नु/चिन्नुपर्ने थुप्रै नेपालीहरूबारे पृष्ठ छैन । ३२ हजारजति पृष्ठ नेपाली भाषाको विकिपिडियामा छन् तर समेटिनुपर्ने कैयौँ विषयले स्थान पाउन सकेका छैनन् । सकून् पनि कसरी ? ४५ जना मात्र सक्रिय सम्पादक छन् नेपाली भाषाको विकिपिडियामा । जोकोही प्रयोगकर्ता आफ्नो योगदानका भरमा विकिपिडियाको सम्पादक बन्न सक्ने प्रावधान हामीले सदुपयोग गर्न सकेका छैनौँ । सन् २००२ मा विकिपिडियाको नेपाली संस्करण सुरु गरिएको थियो । ३१ हजार प्रयोगकर्ताले नेपाली विकिपिडियामा दर्ता गरे पनि नियमित चलाउने जम्मा १ सय ३१ जना छन् ।

नेपालका थुप्रै चर्चित पर्यटकीय ठाउँबारे विकिपिडियामा लेख्न सके त्यो नि:शुल्क विज्ञापनजस्तो हुन्छ । राष्ट्रिय तथा केही अन्तर्राष्ट्रिय पत्रिका, वेबसाइटका जानकारी तथ्यपरक हुने हुँदा तिनैलाई उद्धृत गर्दै विकिपिडियामा लेख बनाउन आवश्यक छ । आईएसबीएन भएका पुस्तकबाट संस्करण र पृष्ठ खुलाएर पनि लेख्न सकिन्छ ।

नेपालमा इन्टरनेटमा प्राय: व्यक्तिबारे जानकारी पाउन गाह्रो हुने हुनाले पनि कसैले बनाएको विकिपिडिया लेख–स्रोतको अभावले नै हटाइएका हुन्छन् । त्यसैले विकिपिडिया हुर्कन बलियो मिडिया संसार चाहिन्छ । सोसल मिडियाभन्दा माथि उठेर इन्टरनेटमा सक्रिय हुने जमात बढ्यो भने नेपाली विषयमा विकिपिडिया हुर्कन गाह्रो छैन । आफ्नो देशबारे कसैले केही खोज्दा र सजिलै भेट्दा जोकोहीलाई आनन्द महसुस हुन्छ ।

कुनै पनि विषयलाई खोज्दा रातोमा देखायो भने त्यो विषय विकिपिडियामा थप्न बाँकी छ भनेर बुझ्न सकिन्छ । सोही अनुसार थप्न सकिन्छ भने अन्यथा पहिल्यै भएको पृष्ठमा नयाँ जानकारी थप्न पनि सकिन्छ । यो अवसरलाई सदुपयोग गर्न हामी सबै नेटिजन्सले अभियान नै चलाउनुपर्छ । हाम्रा बिर्सिएका कुरा, फैलाउनुपर्ने कुरा र सबैले जान्नुपर्ने कुरा विकिपिडियामा राख्नैपर्छ । भर्चुअल जगत्मा यो पनि नेपाल निर्माण अभियान नै हो ।

प्रकाशित: चैत्र १०, २०७३

नेपाल पत्रिकामा प्रकाशित ( http://bit.ly/2ngAPfp )

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

RELATED POST

तिमी…..

- अमृत घिमिरे 'रञ्जित' यो मनले तिम्रै गुनगान गाइरहन्छ हरपल,हरेक दर्शन तिम्रो विशेष पाइरहन्छ हरपल । खोइ कुन मन्त्र लगाई…

उस्तै छन्

विरोधको लागी भनि विरोध यहाँ गर्नेहरु पनि उस्तै छन, विना अध्ययन संसदमा विधेयक भर्नेहरु पनि उस्तै छन,

चन्द्रमा

उज्यालो मुहारले मोहित गरिरहेकी छौ रे , कालो रात चिर्दै गगन भरिरहेकी छौ रे उज्यालो मुहारले मोहित गरिरहेकी छौ रे…

Registering and Hosting .com.np Domain

Mercantile Communications Pvt. Ltd. (register.mos.com.np) is domain registry for Nepal. It provides us with a free .com.np domain for personal…